Оршил

Зуны наранд таатайгаар өдрийг өнгөрөөгөөд гэртээ ороход, арьс загатнуулж хорсгоод тавгүйтүүлсэн тууралт гарчихсан байдаг гэж төсөөлөөд үзээрэй. Ийм зүйл олон хүнд, ялангуяа халуун, чийглэг цаг агаарт түгээмэл тохиолддог. Халууны тууралт (англ. prickly heat; эмн. miliaria) нь хөлсний булчирхайн сувгууд бөглөрч, хөлс арьсан дотор гацах үед богино хугацаанд үүсч болно. Энгийн тууралт шиг санагдаж болох ч бусад арьсны өвчинтэй амархан андуурагддаг. Түүнийг хэрхэн таних, хэрхэн үр дүнтэй арчлахыг мэдэх нь таны тав тух, таагүй мэдрэмжийг хурдан багасгахад чухал.

Энэ нийтлэлд бид халууны тууралтыг хэрхэн таних төдийгүй, бусад төрлийн арьсны тууралтаас юугаараа ялгаатай, хэзээ эмчид хандах ёстой талаар авч үзнэ. Мөн шинжээчдийн зөвлөмж болон бодит жишээнүүдийг хүргэж, шинж тэмдгүүд хэр өөр өөр илэрдэг болохыг онцлон тайлбарлана.

Хөлөрсний тууралт гэж юу вэ?

Хөлөрсний тууралт нь арьсны гадаргуугийн доор байрлах хөлсний булчирхай, сувгуудад хөлс гацаж, бөглөрсөнөөс болж арьс цочирч, үрэвсэх үед үүсдэг. Энэ байдал ихэвчлэн халуун, чийглэг орчинд тохиолддог. Ийм үед биеийн байгалийн хөргөх механизм—хөлөрхүй—ачаа ихсэж, хөлс арьсны гадарга дээрээс ууршихын оронд хөлсний сувгуудад бөглөрснөөр тууралт үүснэ. Үр дүнд нь улаан эсвэл ягаан өнгийн жижиг товруу, бөндгөрүүд гарч, хатгаж хорсох эсвэл загатнах шинж дагалддаг.

Хөлөрсний тууралт их хөлөрдөг хэсэг болох хүзүү, цээж, нуруу, суга, цавинд хамгийн түгээмэл илэрнэ. Мөн арьс хоорондоо үрэлддэг хэсгүүд, жишээлбэл хөхний доогуур болон арьсны нугалаасанд ч гарч болно. Бүх насныханд тохиолдож болох ч нярай, бага насны хүүхдүүд, мөн барилга, гал тогоо зэрэг халуун орчинд ажилладаг насанд хүрэгчдэд илүү элбэг. Хүндийн зэргээрээ янз бүр бөгөөд ихэнхдээ сэрүүцүүлэх, хөргөх арга хэмжээ авснаар өөрөө намддаг ч илүү хүнд тохиолдолд эмчийн мэргэжлийн тусламж шаардагдаж болно.

Халууны тууралт үүсэх гол өдөөгч хүчин зүйлс

Ялангуяа дулаан уур амьсгалтай орчинд дараах хүчин зүйлүүд халууны тууралт гарах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг:

• Хэт их хөлрөх: Хөлрөх нь халуунд биеийн хэвийн хариу үйлдэл боловч агаарт чийг ихтэй байх, эсвэл амьсгалахгүй, бариу хувцас өмсөх үед хөлс ууршиж чадалгүй арьсан дээр тогтож, халууны тууралт үүсэх таатай нөхцөл бүрддэг. Идэвхтэй, ачаалалтай дасгал хийдэг хүмүүс эсвэл хэт их хөлрөх (гипергидроз) зэрэг суурь өвчтэй хүмүүсийн хувьд тууралт гарах магадлал өндөр байдаг.
• Бариу эсвэл агаарыг нэвтрүүлэхгүй хувцас: Полиэстер зэрэг хөлсийг арьсан дээр барьж үлдээдэг материал, мөн чанга захтай эсвэл бие барьсан хувцас халууны тууралтанд нөлөөлж болзошгүй. Ялангуяа бүс, хүзүүний орчимд бариу хувцас өмсөх нь түгээмэл шалтгаан болдог. Эдгээр хэсгүүдэд хөлрөлт нэмэгдэж, улмаар тууралт гарахад хүргэнэ.
• Хүүхдүүдийн хөлсний булчирхайн хөгжлийн онцлог: Нярай болон бага насны хүүхдүүдийн хөлсний булчирхай бүрэн хөгжөөгүй тул халууны тууралт амархан гардаг. Бие нь хөлөрлийг үр дүнтэй зохицуулж чадахгүйгээс хөлсний сувгууд бөглөрөх эрсдэлтэй. Эцэг эхчүүд халуун үед арьс цочрох шинжийг ажиглаж, хүүхдийг сэрүүхэн байлгах нь чухал.
• Өндөр чийгшил ба халуун цаг агаар: Агаарын чийгшил өндөр үед хөлс амархан ууршихгүй тул арьсан дээр хуримтлагдана. Гал тогоо, үйлдвэр, барилгын талбай зэрэг халуун орчинд ажилладаг хүмүүс энэ асуудалтай илүү их тулгардаг. Халуун ба өндөр чийгшлийн хослол нь тууралтыг даамжруулах хандлагатай.

Халууны тууралтыг хэрхэн таних вэ: Шинж тэмдэг ба онцлог

Халууны тууралтыг эрт таних нь хурдан арга хэмжээ авч, хүндрэхээс сэргийлэхэд чухал. Дараах шинжүүдийг анхаарна уу:

1. Улаан эсвэл ягаан жижиг товруу: Халууны тууралт нь улаан эсвэл ягаан өнгийн, арьсаас бага зэрэг өргөгдсөн өчүүхэн товруунууд бөөгнөрсөн байдлаар илэрнэ. Эдгээр нь зүү хатгах мэт чимчигнэх мэдрэмж төрүүлдэг тул "чимчигнэдэг халууны тууралт" гэж нэрлэх нь бий. Хүндэрвэл товруу томорч, шингэнтэй цэврүү болж болно.
2. Загатнах, чимчигнэх мэдрэмж: Ихэнхдээ зүү хатгах мэт, чимчигнэх мэдрэмж төрж, хүчтэй загатнаж болно. Энэ нь цээж, хүзүү, цавь зэрэг их хөлөрдөг хэсэгт илүү мэдрэгддэг. Халуун, чийглэг үед шинж илүү дордож, гадаа эсвэл дулаан орчинд байхад эвгүйтүүлнэ.
3. Их тохиолддог байрлал: Халууны тууралт их хөлөрдөг цээж, нуруу, суга, цавь зэрэгт түгээмэл гарна. Мөн арьс хоорондоо үрэлддэг дотор гуя, хөхний доод хэсэгт ч илэрч болно. Эдгээр хэсэгт бариу хувцас өмсөх нь тууралтыг бүр дордуулдаг.
4. Эвгүй мэдрэмж, эмзэглэл: Тууралтаас гадна тухайн хэсэг эмзэг, өвдөлттэй мэдрэгдэж болно. Халуунд байх, үрэлт үүсэх, илүү их хөлөрөх үед тууралт дорддог. Заримдаа үрэвсэж, бусад хэсэгт тархах нь ч бий.

Хөлсний тууралт бусад төрлийн арьсны тууралтаас юугаараа ялгаатай вэ

Хөлсний тууралт нь бусад төрлийн тууралтуудтай төстэй шинж тэмдэгтэй ч дараах онцлогуудтай:

• Хөлсний тууралт ба харшлын тууралт: Харшлын тууралт (жишээ нь чонон хөрвөс) нь дархлааны урвалаас шалтгаалж улайсан, овгор тууралт хэлбэрээр гардаг. Зарим тохиолдолд хавдах эсвэл амьсгалахад хүндрэлтэй болох шинж илэрч болно. Харин хөлсний тууралт нь хөлс их хуримтлагддаг хэсэгт л илэрдэг бөгөөд бүх биеэр хавдах эсвэл ерөнхий (системийн) шинж тэмдэг үүсгэх нь ердийн биш.
• Хөлсний тууралт ба экзем: Экзем нь архаг өвчин бөгөөд биеийн аль ч хэсэгт гарч болох, хуурайшиж гуужсан арьсны толбо үүсгэдэг. Хөлсний тууралтаас ялгаатай нь экзем хөлрөлттэй холбоогүй бөгөөд ихэвчлэн хайрстай эсвэл ангархай мэт харагддаг. Экземийг ихэнхдээ эмчийн бичиж өгсөн тос, түрхлэгээр удаан хугацаанд арчлан эмчлэх шаардлагатай.
• Хөлсний тууралт ба мөөгөнцрийн халдвар: Хөлийн мөөгөнцөр (athlete’s foot) эсвэл ringworm (tinea) зэрэг мөөгөнцрийн халдвар нь тодорхой хэлбэртэй, ихэвчлэн дугуй дүрстэй бөгөөд зах ирмэг нь бага зэрэг овгор байдаг. Ийм халдварыг мөөгөнцрийн эсрэг эмчилгээгээр эмчлэх шаардлагатай. Харин хөлсний тууралт нь хөлрөлтийг зохицуулж, арьсыг хөргөхөд ихэвчлэн өөрөө намддаг. Мөөгөнцрийн халдвар биеийн бусад хэсэгт тархаж болох бол хөлсний тууралтанд ийм явдал нийтлэг биш.
• Хөлсний тууралт ба хүрэлцлийн дерматит: Хүрэлцлийн дерматит нь арьс тодорхой цочроогч бодис, жишээ нь нэг төрлийн саван эсвэл ургамалтай хүрэхэд урвал өгснөөр үүснэ. Улайлт, үрэвсэл, заримдаа хавдах, шатах эсвэл хатгах мэдрэмж төрүүлж болно. Хөлсний тууралтаас ялгаатай нь хүрэлцлийн дерматит нь хөлрөхтэй холбоогүй, харин хувцасны материал, химийн бодис зэрэг гадаад харшил үүсгэгчээс шалтгаалдаг.

Халууны (хөлсний) тууралтын эрсдэлт хүчин зүйлс

Ялангуяа халуун цаг агаарт амьдралын хэв маягтай холбоотой зарим хүчин зүйл халууны (хөлсний) тууралт үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг:

• Халуун, чийглэг уур амьсгал: Тропикийн бүс нутагт эсвэл зуны халуун, чийг ихтэй үед халууны тууралт элбэг тохиолддог. Агаарын чийгшил өндөр байх нь хөлсийг хурдан ууршихад саад болж, хөлсний булчирхайн сувгууд бөглөрөх магадлалыг нэмэгдүүлнэ.
• Бариу, агаарыг муу нэвтрүүлдэг хувцас: Синтетик материалтай эсвэл бариу хувцас арьсны амьсгалах чадварыг хязгаарлаж, хөлсийг барьж тогтоон байдал дордох эрсдэлтэй. Харин даавуун зэрэг сул, агаарыг сайн нэвтрүүлдэг хувцас өмсөх нь халууны тууралт үүсэх эрсдэлийг бууруулна.
• Хэт их хөлрөх: Биеийн идэвхтэй хөдөлгөөн, стресс, эсвэл гипергидроз (хэт их хөлрөх эмгэг) зэрэг шалтгаанаар их хөлөрдөг хүмүүс халууны тууралт үүсэх өндөр эрсдэлтэй. Тамирчид, гадаа ажилладаг хүмүүс, биеийн хүч их шаарддаг ажил мэргэжилтэй хүмүүс ялангуяа өртөмтгий.
• Нярай болон хүүхдүүд: Нярай хүүхдийн хөлсний булчирхай бүрэн хөгжөөгүй байдаг тул халууны тууралтанд илүү өртөмтгий. Халуун үед хүүхдийг сэрүүн, тухтай байлгах нь урьдчилан сэргийлэхэд чухал. Эцэг эхчүүд нярайг нимгэн, хөнгөн хувцаслуулах, сэрүүн орчинд байлгах хэрэгтэй.

Дулааны тууралтын эмчилгээ

Арьс хөрөхөд дулааны тууралт ихэвчлэн өөрөө намддаг ч зовиурыг багасгахад тус болох хэд хэдэн аргыг хэрэглэж болно:

1. Хүйтэн жин: Тууралтын хэсэгт сэрүүн, чийгтэй даавуу тавих нь арьсыг даруй тайвшруулж, үрэвслийг бууруулан загатнааг намдаана. Мөсийг шууд арьсанд бүү тавь, ингэх нь цаашдын цочрол үүсгэж болзошгүй.
2. Жоргүй тос, түрхлэг: Каламин лосьон, гидрокортизон агуулсан тос эсвэл цайрын исэлтэй тос зэрэг түрхлэгүүд нь цочирсон арьсыг тайвшруулж, цаашид гэмтэхээс хамгаална. Эдгээр нь мөн загатнааг багасгаж, халдвараас сэргийлэхэд тусалдаг.
3. Маажихаас зайлсхийх: Маажих нь түр хугацаанд тав тухтай санагдаж болох ч тууралтыг дордуулж, халдварын эрсдэлийг нэмэгдүүлнэ. Үүний оронд хөргөлттэй тос, лосьон түрхэж загатнааг хянаарай. Хэрэв маажих байдал үргэлжилсээр байвал зовиурыг намдаахын тулд эмч антигистамин эм зөвлөж магадгүй.
4. Зөв ариун цэвэр: Нөлөөлсөн хэсгийг зөөлөн саван, усаар аядуу угааж хөлсийг арилгаснаар цаашдын цочролоос сэргийлнэ. Арьсаа зөөлөн алчуураар дарж хатаана уу. Арьсыг хүчтэй үрэх эсвэл хатуу саван хэрэглэхээс зайлсхийх нь чухал, учир нь энэ нь тууралтыг улам сэдрээнэ.

Халууны тууралтад тустай гэрийн аргууд

Байгалийн аргыг илүүд үздэг хүмүүст халууны тууралтад тустай хэд хэдэн гэрийн арга бий:

• Алоэ вера гель: Алоэ вера нь хөргөх, үрэвслийн эсрэг үйлчилгээтэйгээрээ сайн тул халууны тууралтыг тайвшруулах үр дүнтэй. Алоэ вера гелийг тууралттай хэсэгт шууд түрхэхэд үрэвслийг багасгаж, сэрүү татах мэт тайвшруулна.
• Овъёосны ванн: Коллоид овъёосыг (нунтаг овъёос) сэрүүн устай ваннд нэмбэл арьсны цочрол, загатнааг намдааж тайвшруулна. Энэ арга арьсанд зөөлөн нөлөөтэй бөгөөд чийгшүүлэхэд тусалдаг.
• Жигд содны зуурмаг: Жигд содыг усаар зуурч бэлтгэсэн зуурмаг нь арьсны рН-ийг тэнцвэржүүлснээр загатнааг багасгахад тустай. Мөн улайрал, үрэвслийг бууруулахад тусална.
• Кокосын тос: Чийгшүүлэх болон нянгийн эсрэг үйлчилгээтэй тул арьсыг чийгшүүлж, үрэвслийг багасгана. Халууны тууралтын хөнгөн тохиолдолд халдвараас сэргийлэхэд ч тусалж болно.

Хэзээ эмнэлгийн тусламж авах вэ

Ихэнхдээ халууны тууралт биеийг хөргөхөд өөрөө арилдаг. Гэхдээ дараах тохиолдолд заавал эмнэлгийн тусламж авна уу:

• Шинж тэмдэг удаан үргэлжлэх эсвэл хүндэрвэл: Тууралт гэрийн аргаар намдахгүй, эсвэл улам дордвол мэргэжлийн тусламж аваарай. Халууны тууралтын хүнд хэлбэрт жороор олгодог илүү хүчтэй эм хэрэг болох боломжтой.
• Халдварын шинж тэмдэг илэрвэл: Тууралт халдварласан мэт (жишээ нь идээ гарах, хавдах, халуун оргих) бол эрүүл мэндийн мэргэжилтэнд заавал үзүүлээрэй. Халдвар хавсарвал тууралт хүндрэх бөгөөд антибиотик эмчилгээ шаардлагатай байж болно.
• Тууралт тархаж байвал: Тууралт бусад хэсэгт тархах, эсвэл хөргөх эмчилгээ үр дүнгүй байвал энэ нь өөр төрлийн арьсны өвчин эсвэл далд суурь асуудлын шинж тэмдэг байж болно.
• Халууралт дагалдвал: Тууралтыг халууралт дагалдвал суурь халдвар эсвэл ноцтой өвчний шинж тэмдэг байж болзошгүй. Ийм тохиолдолд яаралтай эмнэлгийн тусламж аваарай.

Sangdo Woori Дотрын Эмнэлэгт мэргэжлийн тусламж үйлчилгээ

Бид танд хамгийн чанартай тусламжийг хүргэхийн тулд эмчийн үзлэг, зөвлөгөө болон дэвшилтэт оношилгоог санал болгодог. Халууны тууралтын хөнгөн хэлбэрээс эхлээд илүү хүнд тохиолдолд ч, манай туршлагатай баг таны тав тух, эрүүл байдлыг сэргээхэд тусална.