Улирал солигдох үед олон хүүхэд улирлын харшил буюу харшлын ринитээр (hay fever) шаналдаг. Мод, өвс, ургамлын тоосонцор нь найтаах, хамар гоожих, нүд загатнах, хамар битүүрэх зэрэг олон шинж тэмдгийг үүсгэдэг. Харшлын эсрэг эм (антигистамин), хамрын цацлага зэрэг эмийг эмч нар ихэвчлэн зөвлөдөг ч, зарим эцэг эхчүүд хүүхдийнхээ харшил удаан үргэлжлэх эсвэл эмийн гаж нөлөө илэрч болзошгүй тул эмэнд найдахыг хүсдэггүй.

Хүүхдүүдийн улирлын харшлыг ойлгох нь

Шийдэлд хүрэхээсээ өмнө таны хүүхдийн биед яг юу болж байгааг ойлгох нь чухал. Улирлын харшил гэдэг нь дархлааны систем агаарт байгаа тоосонцор зэрэг харшил үүсгэгчдэд хэт мэдрэг хариу үзүүлэх үед үүсдэг. Дархлаа эдгээр харшил үүсгэгчдийг зүгээр өнгөрөөхийн оронд, тэдэнтэй тэмцэхийн тулд гистамин зэрэг химийн бодисуудыг ялгаруулдаг. Энэ гистамины ялгаралт нь дараах нийтлэг харшлын шинж тэмдгүүдийг үүсгэдэг:

• Нус гоожих, ханиах

• Хамар битүүрэх эсвэл нус гоожих

• Нүд загатнах, ус гарах

• Хоолой загатнах

• Ядаргаа

Эдгээр шинж тэмдгүүд хүүхдүүдэд илүү хүндээр тусч, сургууль дээр анхаарлаа төвлөрүүлэх, гадаа тоглох боломжийг нь хязгаарлаж болзошгүй. Улирлын харшил төвөгтэй санагдаж болох ч зөвхөн эмэнд найдалгүйгээр удирдах бүрэн боломжтой.

Харшил үүсгэгчийг гэрийн гадна байлгаарай

Харшлын урвал үүсэхээс сэргийлэх хамгийн сайн арга бол харшил үүсгэгчтэй харьцахаас зайлсхийх юм. Ялангуяа ургамлын тоос ихтэй улиралд гадаа орчинд харшил үүсгэгч бодис ихээр байдаг. Гэрийн орчинд харшил үүсгэгчийг багасгах арга хэмжээ авах нь улирлын харшилтай хүүхдүүдэд ихээхэн тус болдог.

• Цонх, хаалгыг хаалттай байлгах: Энэ нь ургамлын тоос гэрт орохоос сэргийлнэ. Тоос ихтэй улиралд гэрийн агаар харшил үүсгэгчгүй байх нь чухал.
• Агаар цэвэршүүлэгч ашиглах: HEPA шүүлтүүртэй сайн агаар цэвэршүүлэгч хэрэглэх нь гэр доторх тоос, ургамлын тоосыг бууруулахад тусална. Ялангуяа хүүхдийн унтлагын өрөөнд хэрэглэх нь үр дүнтэй. HEPA шүүлтүүр нь харшлын улиралд агаарт байдаг жижиг тоосонцрыг барьж шүүдэг.
• Гадаа тоглохыг хязгаарлах: Ургамлын тоос ихтэй өдрүүдэд (ихэвчлэн өглөө эрт эсвэл дулаан, салхитай үед) хүүхдээ аль болох гэрт нь байлгахыг зөвлөж байна. Хэрэв зайлшгүй гадагш гарах шаардлагатай бол ургамлын тоосны хэмжээ буурсан орой, өдөр орой гарахыг хичээгээрэй.

Гадаа тоглосны дараа усанд орох ба хувцсаа солих

Тоосонцор нь таны хүүхдийн арьс, үс болон хувцсанд наалдаж, гадаа байсан ч гэсэн харшлын шинж тэмдгийг удаан хугацаанд үүсгэсээр байж болно. Тоосонцор гэрт орох, эсвэл шинж тэмдгийг улам хүндрүүлэхээс сэргийлэхийн тулд дараах зөвлөмжийг дагаарай:

• Усанд оруулах, үсийг нь угаах: Хүүхэд тань гадаа тоглосны дараа хурданхан усанд оруулж, үсийг нь угааж өгөөрэй. Ингэснээр арьс болон үсэнд наалдсан тоосонцорыг арилгаж, ор дэр эсвэл тавилга руу дамжихаас сэргийлнэ.
• Хувцсаа солих: Хүүхдээ гэртээ орж ирсний дараа цэвэр хувцас өмсөхийг уриалаарай. Энэ нь гадаа байхдаа хувцсанд нь наалдсан харшил үүсгэгчийг гэрийн дотор тараахаас сэргийлнэ.

Гэрээ цэвэрхэн байлгаарай

Гэрээ цэвэрхэн байлгах нь харшлын эх үүсвэрүүдийг багасгахад маш чухал. Тоос, гэрийн тэжээвэр амьтны үс, хөгц зэрэг нь улирлын харшлыг улам хүндрүүлж болдог. Дараах зөвлөмжүүдийг хэрэгжүүлснээр гэрийн орчныг сайжруулах боломжтой:

• Тогтмол тоос соруулах: HEPA шүүлтүүртэй тоос сорогч ашиглан тоос, амьтны үс болон бусад жижиг тоосонцорыг цэвэрлээрэй. Ялангуяа хүүхдийн өрөө зэрэг их цагийг өнгөрөөдөг газруудад долоо хоногт 1-2 удаа тоос соруулаарай.
• Ор хөнжлийн хэрэгслийг ойр ойрхон угаах: Тоос, ургамлын тоосонцор нь ор хөнжлийн даавуу, хөнжил, дэрний уутанд хуримтлагддаг. Харшлыг багасгахын тулд эдгээрийг халуун усаар долоо хоног бүр угааж цэвэрлээрэй.
• Гэрийн гадаргууг арчиж цэвэрлэх: Гал тогоо, тавилга, цонхны тавцан зэрэг гадаргууг чийгтэй алчуураар тогтмол арчиж цэвэрлээрэй. Ингэснээр тоос, ургамлын тоосонцор хуримтлагдахаас сэргийлнэ.

Хамрын угаалга (Давстай уусмалаар угаах)

Таны хүүхдийн хамрын хөндийг тоосонцор болон бусад цочроогч бодисоос цэвэрлэх зөөлөн, үр дүнтэй арга бол давстай уусмалаар хамрыг угаах юм. Энэ арга нь хамрын хөндийг давстай усаар зайлж, харшил үүсгэгч болон нусыг гадагшлуулахад оршино. Та энгийн давстай хамрын шүршигч эсвэл хамрын угаалгад зориулсан тусгай сав (нети пот) ашиглаж болно.

Хэрхэн хэрэглэх вэ:

• Давстай хамрын шүршигч: Та эмийн сангаас давстай хамрын шүршигч худалдан авах эсвэл гэртээ 1/4 цайны халбага давсыг 8 унц (ойролцоогоор 240 мл) бүлээн усанд уусгаж өөрөө бэлтгэж болно. Энэ уусмалаа хүүхдийнхээ хамарт зөөлөн шүршиж, тоосонцор болон нусыг цэвэрлэнэ.
• Нети пот: Энэ төхөөрөмж нь давстай уусмалыг нэг хамраар хийж, нөгөө хамраар гаргах боломжтой бөгөөд ингэснээр хамрын хоёр хөндийг үр дүнтэй цэвэрлэнэ. Хэрэглэх зааврыг сайтар дагаж, хамрын хөндийд нян оруулахгүй байхыг анхаараарай.

Давстай уусмалаар угаалтыг харшлын улиралд өдөрт нэг эсвэл хоёр удаа хийж, хүүхдийн хамрын хөндийг цэвэр байлгаж, цочролыг багасгахад тусална.

Шингэний дутагдалгүй байдал ба чийгшлийн зохицуулалт

Харшлын шинж тэмдгийг хянахын тулд хангалттай шингэн уух нь маш чухал. Энэ нь хамрын салстыг шингэлж, амьсгалын замыг чийгтэй байлгахад тусалдаг тул харшил үүсгэгчийг биеэс гадагшлуулахад хялбар болдог. Мөн хангалттай ус уух нь байнгын ханиалгалт эсвэл хамрын арын урсгалаас болж хоолой цочирсон үед тайвшруулах нөлөөтэй.

• Агаар чийгшүүлэгч ашиглах: Хуурай агаар нь хамрын салстыг хуурайшуулах, цочроох замаар харшлын шинж тэмдгийг улам дордуулж болзошгүй. Ялангуяа шөнийн цагаар хүүхдийнхээ өрөөнд агаар чийгшүүлэгч тавих нь амьсгалын замыг чийгтэй байлгаж, тав тухыг нэмэгдүүлнэ. Гэхдээ хөгц үүсэхээс сэргийлж, агаар чийгшүүлэгчийг тогтмол цэвэрлэж байх хэрэгтэй.
• Шингэн уухыг урамшуулах: Ялангуяа харшлын улиралд хамрын битүүрэл, хуурайшилт ихэсдэг тул хүүхдээ өдөр бүр хангалттай ус уухыг анхааруулж байгаарай.

Ургамлын гаралтай эмчилгээ болон байгалийн тоснууд

Зарим ургамлын гаралтай эмчилгээ болон эфирийн тоснууд нь харшлын шинж тэмдгийг эмгүйгээр намдаахад тусалж чадна. Байгалийн зарим эмчилгээний аргуудыг дурдвал:

• Зөгийн бал: Орон нутгийн зөгийн балд бага хэмжээний тоосонцор агуулагддаг тул удаан хугацаанд хэрэглэхэд дархлааг дэмжих боломжтой гэж үздэг. Гэхдээ зөгийн бал нь харшлын улирал эхлэхээс өмнө урьдчилан сэргийлэх зорилгоор хэрэглэхэд илүү тохиромжтой. 1 нас хүрээгүй хүүхдэд зөгийн бал өгөхөөс өмнө ботулизмын эрсдэлээс сэргийлж эмчтэй заавал зөвлөөрэй.
• Гааны эсвэл эвкалиптын тос: Эдгээр эфирийн тоснууд нь хамрын битүүрлийг багасгаж, хамар орчмын салстыг тайвшруулахад тусалдаг. Гааны эсвэл эвкалиптын тосыг суурь тос (жишээ нь, наргил модны тос) дээр хэдэн дуслыг шингэлж хүүхдийн цээжинд түрхэх эсвэл үнэртүүлэгчид хийж өрөөнд анхилуун үнэрийг нь тархааж болно.
• Чацаргана цай: Чацаргана нь үрэвслийн эсрэг үйлчилгээтэй бөгөөд харшлын шинж тэмдгийг намдаахад тусалж болдог. Мөн дулаан цай нь хоолой өвдөх, шөнө ханиалгах үед тайвшруулах нөлөөтэй.

Хоолны дэглэмийн өөрчлөлт ба дархлааг дэмжих

Эрүүл хооллолт нь улирлын харшлыг хянахад чухал үүрэгтэй. Дархлааг дэмжиж, үрэвслийг бууруулах хүнс хэрэглэх нь хүүхдийн харшлын шинж тэмдгийг зөөлрүүлэхэд тусална.

• Омега-3 тосны хүчил: Сам хорхой, хушга, чиа үр зэрэг хүнс нь омега-3 тосны хүчлээр баялаг бөгөөд үрэвслийг бууруулж, дархлааны системийг дэмждэг.
• С амин дэм: Дархлааг дэмжих үйлчилгээтэй С амин дэм нь жүрж, гүзээлзгэнэ, киви зэрэг жимсэнд ихээр агуулагддаг. С амин дэмийн хэрэглээг нэмэгдүүлэх нь харшлын урвалд оролцдог гистамины хэмжээг бууруулахад тусалж болзошгүй.
• Пробиотик: Йогурт, кефир зэрэг пробиотикоор баялаг хүнс нь гэдэсний эрүүл мэндийг дэмжиж, дархлааны хариу урвалыг сайжруулснаар харшлын шинж тэмдгийг багасгахад тустай.

Тайван, харшил үүсгэхгүй орчныг бүрдүүлэх

Эцэст нь, хүүхдэдээ харшилд ээлтэй орчин бүрдүүлэх нь дархлааны системд ирэх ачааллыг бууруулахад тусална. Дараах зөвлөмжүүдийг анхаараарай:

• Бусад харшил үүсгэгчдээс хамгаалах: Хэрвээ таны хүүхэд амьтны үс, тоосны хачиг, эсвэл хөгц зэрэгт мэдрэмтгий бол эдгээр хүчин зүйлсийг мөн анхаарч, зохих арга хэмжээ аваарай. Тогтмол цэвэрлэгээ хийх, хүүхдийн өрөөнд гэрийн тэжээвэр амьтан байлгахгүй байх нь харшлын шалтгаан болж болох зарим хүчин зүйлийг бууруулахад тусална.
• Дотор орчинд хийх үйл ажиллагааг дэмжих: Тоосны тоосжилт ихтэй өдрүүдэд хүүхдээ ном унших, гар урлал хийх, ширээний тоглоом тоглох зэрэг дотор орчны сонирхолтой үйл ажиллагаанд оролцуулах нь гадаа харшил үүсгэгчдээс хол байхад тусална.

Дүгнэлт

Хүүхдийн улирлын харшлыг эмгүйгээр даван туулах нь зөв арга барилыг ашиглавал бүрэн боломжтой. Орчны хяналт, хамрын угаалга, хангалттай ус уух, байгалийн гаралтай эмчилгээ зэргийг хослуулснаар таны хүүхдийн харшлын шинж тэмдгийг багасгаж, улирлын харшлын үеийг илүү тайван даван туулахад туслах боломжтой.